Football Villages - Bóng đá làng và phong trào
Trang chủ › Văn hóa bóng đá

Văn hóa ultras: Hiểu về đam mê của các nhóm cổ động bóng đá

Ban biên tập Football Villages - Bóng đá làng và phong trào · · Cập nhật
Văn hóa ultras: Hiểu về đam mê của các nhóm cổ động bóng đá

Ultras là những nhóm cổ động viên có tổ chức, cam kết cổ vũ đội bóng bằng màn xếp hình (tifo), băng rôn, bài hát và trống suốt trận đấu, bất kể kết quả. Phong trào bắt nguồn từ Ý cuối thập niên 1960, lan khắp châu Âu, Bắc Phi, Nam Mỹ và cả Đông Nam Á. Ultras không đồng nghĩa với hooligan, dù ranh giới đôi khi mờ nhạt. Bài viết giải thích nguồn gốc, cách một nhóm ultras vận hành, những tranh cãi về pháo sáng và bạo lực, và điều người hâm mộ Việt Nam có thể học từ văn hóa cổ vũ này.

Nguồn gốc của phong trào ultras

Các nhóm ultras đầu tiên xuất hiện ở Ý vào cuối thập niên 1960, trong bối cảnh xã hội nhiều biến động và giới trẻ muốn khẳng định bản sắc. Fossa dei Leoni của AC Milan, thành lập năm 1968, thường được nhắc tới như một trong những nhóm sớm nhất. Họ mang theo những hình thức tổ chức, khẩu hiệu và cờ băng rôn lấy cảm hứng từ phong trào chính trị và sinh viên thời đó.

Từ Ý, văn hóa ultras lan sang Tây Ban Nha, Pháp, Nam Tư cũ, Hy Lạp, rồi Bắc Phi, Đông Âu và Indonesia. Mỗi nơi phát triển phong cách riêng, nhưng cốt lõi chung là sự cống hiến tuyệt đối cho đội bóng và khán đài.

Một nhóm ultras vận hành thế nào

Ultras thường có cấu trúc rõ ràng: người dẫn dắt chỉ huy bài hát (thường đứng quay lưng về sân với loa cầm tay), nhóm làm băng rôn và tifo, nhóm quản lý quỹ, nhóm tổ chức đi sân khách. Thành viên đóng phí, tham gia họp, góp công vẽ băng rôn hàng tuần trước các trận lớn. Họ có khu vực khán đài riêng, thường ở sau cầu môn, gọi là "curva" ở Ý.

Nhóm ultras coi trọng sự độc lập: tự chủ tài chính, không phụ thuộc ban lãnh đạo câu lạc bộ và sẵn sàng phản đối khi họ cho rằng đội bóng bị điều hành sai.

Tifo, băng rôn và bài hát

Tifo là màn trình diễn thị giác quy mô lớn: hàng nghìn tấm bìa màu tạo thành hình ảnh, băng rôn khổng lồ phủ cả khán đài, hay cờ giấy tung lên lúc đội ra sân. Một tifo lớn có thể mất hàng tuần chuẩn bị. Bài hát được sáng tác, phổ lời mới cho giai điệu quen thuộc và hát liên tục suốt chín mươi phút.

Những màn trình diễn này là một phần quan trọng của truyền thống ngày thi đấu, tạo ra bầu không khí mà truyền hình khó truyền tải hết.

Ultras và hooligan khác nhau thế nào

UltrasHooligan
Mục tiêu chính là cổ vũ, tạo không khíMục tiêu chính là đánh nhau với nhóm đối địch
Hoạt động công khai trên khán đàiThường hoạt động lén lút, ngoài sân
Đầu tư vào tifo, bài hát, băng rônÍt quan tâm đến việc cổ vũ
Phong trào phổ biến ở Nam ÂuGắn với lịch sử bóng đá Anh thập niên 1970–80

Tuy vậy, ranh giới không phải lúc nào cũng rõ. Một số nhóm ultras có những thành viên bạo lực, và một số trận derby, như trong bài những trận derby chia đôi làng xóm, từng chứng kiến xung đột nghiêm trọng.

Pháo sáng và pháp luật

Pháo sáng là biểu tượng thị giác của nhiều nhóm ultras, nhưng cũng là vấn đề gây tranh cãi nhất. Pháo sáng cháy ở nhiệt độ rất cao, có thể gây bỏng nặng và khói độc trong khán đài đông người. Phần lớn các giải đấu châu Âu cấm pháo sáng và phạt câu lạc bộ khi cổ động viên đốt pháo.

Ở Việt Nam, việc đốt pháo sáng trên khán đài đã nhiều lần khiến các câu lạc bộ V.League bị ban tổ chức phạt tiền, và người vi phạm có thể bị xử lý theo quy định pháp luật. Một số nơi ở châu Âu thử nghiệm pháo sáng "lạnh" ít nguy hiểm hơn trong khu vực được kiểm soát, nhưng đó là ngoại lệ.

Ultras, chính trị và các vấn đề xã hội

Nhiều nhóm ultras có lập trường chính trị, từ cánh tả đến cánh hữu, và khán đài đôi khi trở thành nơi bày tỏ quan điểm. Một số nhóm hoạt động từ thiện tích cực: quyên góp cho người nghèo, hỗ trợ vùng thiên tai, tổ chức hoạt động cho trẻ em. Ngược lại, cũng có những nhóm dính tới phân biệt chủng tộc và bị các liên đoàn trừng phạt nặng.

Nước Đức và mô hình văn hóa cổ động

Đức thường được nhắc tới như mô hình cân bằng: các khán đài đứng an toàn với sức chứa lớn, giá vé hợp lý, và quy định "50+1" đảm bảo hội viên câu lạc bộ giữ quyền biểu quyết đa số ở phần lớn đội bóng. Các nhóm ultras Đức có tiếng nói trong việc điều hành và nhiều lần phản đối thành công những thay đổi họ cho là bất lợi cho người hâm mộ, như giờ thi đấu hay giá vé.

Ultras có ý nghĩa gì với văn hóa bóng đá

Ultras nhắc rằng bóng đá thuộc về cộng đồng, không chỉ là sản phẩm truyền hình. Họ giữ cho khán đài sống động, bảo vệ bản sắc câu lạc bộ trước thương mại hóa. Đồng thời, những mặt tối như bạo lực, pháo sáng và phân biệt đối xử cần bị loại bỏ. Như bài triết lý bóng đá gợi ý, giá trị của bóng đá nằm ở cảm giác thuộc về, và cảm giác ấy chỉ đẹp khi không làm tổn thương ai.

Ở Việt Nam, các nhóm cổ động có tổ chức của nhiều câu lạc bộ V.League và đội tuyển quốc gia đã tạo nên những khán đài rực rỡ màu sắc, với trống, cờ và bài hát riêng. Đó là một phần đáng tự hào của bóng đá Việt khi được giữ trong khuôn khổ văn minh.

Trải nghiệm khán đài ultras an toàn

  • Mua vé qua kênh chính thức, ngồi đúng khu vực.
  • Tôn trọng quy tắc của khán đài: hát, đứng, không chụp ảnh khuôn mặt thành viên nếu họ không muốn.
  • Không mặc màu áo đội khách khi ngồi khu ultras đội nhà.
  • Tránh xa khu vực có pháo sáng và lối đi chật hẹp.
  • Tuân thủ hướng dẫn của an ninh và nhân viên sân.
  • Nếu đi cùng trẻ em, chọn khu gia đình thay vì khu ultras.

Câu hỏi thường gặp

Ultras là gì?

Ultras là nhóm cổ động viên có tổ chức, chuyên cổ vũ bằng tifo, băng rôn, bài hát và trống trong suốt trận đấu. Phong trào xuất phát từ Ý cuối thập niên 1960.

Ultras có phải là hooligan không?

Không. Ultras tập trung vào cổ vũ và tạo không khí, còn hooligan tìm kiếm bạo lực. Tuy vậy, một số nhóm ultras có thành viên bạo lực nên ranh giới đôi khi không rõ ràng.

Đốt pháo sáng trên sân bóng ở Việt Nam có bị phạt không?

Có. Ban tổ chức giải thường phạt câu lạc bộ có cổ động viên đốt pháo sáng, và người vi phạm có thể bị xử lý theo quy định pháp luật về pháo và an ninh trật tự.

Tifo là gì?

Tifo là màn trình diễn thị giác trên khán đài, thường bằng hàng nghìn tấm bìa màu, băng rôn lớn hoặc cờ, tạo thành hình ảnh hoặc thông điệp cổ vũ đội bóng.

Bài liên quan